Ei tulai hun hmang dân hi chu a'n dang ta ngawt el maw? Thil dang ngaituona ding hrim a'n kuo ta nawh. Ei hun tawng mêk hi ei ditthlangna ṭhang lo, pumpelna lampui um si lo. Nitina ei intlawnpui zing chu a ni el tah. A beidawngthlâk khawp el!
Ei tum le nuom rêng lei khawm ni loin phairammi le tlângrammi hai inkâra buoina a suok a. Chu buoina chun thlakhat chu ei lo pumhlûm ve dêr el tah. Nundân a'n dang zo tah a, hrietnuom zawng le ngainuom zawng hai khawm a'n dang zo tah. Hmun dang danga râlkhêl dâr an ri zing el ta bawk. Chanchinbu le Televisiona ei lo hmu hlak hai kha eini ngei khawm a tuortu ei lo ni ve zing tah a. Lungkham hrim nei loa ei tuolchaina, ei khawzâwl hai khawm râl rêlna hmun in a'n chang zo tah. Lunglai a na!
Mâni hmun le ram, nei po po chân a, hliemna le hmêlmahai suknawmnatna nasatak tuortuhai le, hringna hlutak chântuhai tuorpui an um takzeta. Pathien thlamuongna mak an mamaw nasa nawk zuol a ni ti hre in, ei ṭawngṭainaa hai hre nawn rawp hlak ei tiu. Thlamuongtu ei Pathien 'thlamuongna' chun a tharin inthuomin um pei raw hai se.
Upa haiin, "Sahrâng le rambuoiin pasalṭha a ko suok" an lo ti hlak a. Vawisûn hin pasalṭha râl rêla ramṭuon tamtak in um a nih ti kan hriet in mipuihai thla a muong a. In chipui haiin zân ah imu inhnik taka kan in theina dingin nangni chun sûn le zân angkhat rawngin hun in hmang a. Phingṭam le sâwl khawm hril thei loin vênghimna sin in thaw a. Mâni in luma zâl le, fâk le dâwn inhnik khawm thlâkhla thei loa, hnam san dinga in inpekna hi a ropui kan tiin kan suong takzet cheu.
Kum 1854, Crimean war, Battle of Balaclava ah British sipai huoisen hai hrietzingna hlasam, Alfred Lord Tennyson in a phuok (The Charge of the Light Brigade) hi vawisun hin in ta dingin ka hung inhlân:
When can their glory fade?
O the wild charge they made!
All the world wondered.
Honour the charge they made!
Honour the Light Brigade,
Noble six hundred!
Kum zabi 19-na lai vela Italy mipuiin (Unification of Italy) zalênna an suol lai khan Garibaldi in ṭhalai sâng ruol hma ah thu a hril a. Hnam san dingin fielna a siem a. Thu a hril zo chun mi pakhat hin, "Pu, kan zui che chun ieng am hlawng kan ta?" tiin indawnna a siem a. Ama, Garibaldi chun, "Inzana le sum le pai iengkhawm pek thei cheu ka nei nawh; ka'n hlân thei sun cheu chu phingṭamna le dangchârna dâm, indona, hliemna le thina chen khawm a ni thei. Amiruokchu chuonghai lei chun Italy hi a zalên ding a nih. Mi tukhawm a ram a hmangai chun mi zui raw seh!" tiin a dawn a nih.
Vawisûn chena ei ram humhimna dinga hringna thâp ngama râl hmatâwnga ngîrhai inzana chibai insangtak ka pek cheu. Nangni mi huoisen hai zârin 'zalênna dâr' la'n rî ngei a tih ti hi ei beiseina chu a nih.
Râl hmatawnga va fe ve kher lo khawm ei theina kawng chita, ei phâk ang peiin ṭhang ei lâk seng a. Unau tam tak, an khuo le vêng, kutruoka hung mâksanin hmun himna an hung pan a. Chuonghai chu ngaituoin hnam ṭhuoitu, khawtlâng le kohran ṭhuoituhaiin nasatakin enkawlna sin an thaw zinga. An fâk le dâwn ding buotsaitu; an sil le bil ding petu, an damnawna enkawltu dâm, tangka suma ṭhangpuina sin thawtu le sawmdâwlna sin a ṭul ang anga bawzuia râldotu tamtak ei um zing bawk a. Social media tienga râl dotu khawm ei bâng bîk nawh. Abîktakin Twitter le chanchinbu (national media) tienga ei chungthu lo khêksuokpuia, nasataka ṭhangla tamtak an um a nih. Chuong hai chau naw khawm, ṭawngṭaina ah nasataka râl dotu pâwl khawm ei um zing bawk. Ei reng hin râl dotu seng ei nih. Ei râlthuom hmang le ei do dânhai an ang zo vawng naw khawma, ei hmelmahai ei hnena ding chun nang le kei ei pawimaw senga, thadûp insuo loin sel takin ṭhang tlâng zing ei tiu.
Hieng anga thaw tlângna ṭhatak ri an thang mawi zing laiin; pasal taka zarâl rêl ngam ve lo, suonlam chite te siema insûng khura lo intawmhim mi khawm lo um thei ngai a nih. Nu le pahai khawm mâni nauhai tirsuok nuomlo khawm ei lo um pal el am ie? A nih! Râlhmuna nauhai tir chu tukhawmin ei phal bîk ka ring nawh. Pasalṭha ramsuok hai khawm, râl rama an thang mêk lai hin nu le pa, an sung le kuo haiin zân imu an intuo bîk ring a um nawh. Râlhmaa luvawm inhmang ding chun tukhawm ei inphal bîk naw seng. Nuom khawm ei nuom bawk nawh. Amiruokchu, ei unau tamtakin hringna an chân tah a, mi tamtakin hliemna nasatak an tuor zing bawk a. Ei huntawngin a mi phûtlui ta a nih. Nuom le nuom naw thu hril thei ding ei ni ta nawh. Ei chipuihai thisenin a mi ko a. Hnamin a mamaw che a nih.
A tawp taka ka hril nuom chu hi a nih: Hi indonaa hin ei tienga ṭhang nuom tak tak tukhawm an um naw a. Mi thilthawtheihai, sawrkâr thuneitu le roreltuhai hai le indo ei ni a. Thiemnaw min chang tumin ei hmelma haiin vervêk takin ṭhang an khaw zing bawka. Sawrkâr laipuia khawm ṭantu le hrilpuitu ding an nei ṭha lem bawk. Eini chun khawvel mi lien, mi thilthawtheihai ṭan ei hlaw ve naw niin an lang. Inhnêmna ding chu ei nei naw hle. Amiruokchu, mi ṭan tlattu pakhat ei nei, Iengkim thawthei ei LALPA Pathien ngei chu! Ama chu ei hratna a ni lem si a. Jehovah Nissi!
#Riekmaw Cabin
3rd June 2023
Ka zuk tiem zo chu Imphala va tlan lut tawp khawm kan zuom
ReplyDelete