KA ṬAWNGṬAINA NGHIL AM AN TA?

Kum 1962, Independent Church of India, Sielmat Kristien Ṭhalai Pâwl indin a ni a'nthawka vawisûn ni chena ṭhalai pâwl lo ṭhuoituhai inzana ka peka. A sûr a sa, anhawi le a rinum, hlimna le lawmnahai intlawnpuia, inrimtaka bul lo ṭantu tamtakin muol an mi liem san tah. Tiena mi ha'n hmu an nuom beiseina mit a an lo thlir hmutu ei ni el hi ei vângnei bîk ngawt el. Mi hmasahai hai liemin; ṭhangthar ha'n an hnung hung thuol peiin, vawisûn hin, 'EBENEZER, HALELUIAH!' tiin ei khêk suok a nih. Sal intânghai ta dinga suokna dâr vuo a, thlalêr hmuna a mîhai châwmtu ei Lalpa chu ropuitak sien, a hming chawimawiin um pei raw seh.

Krista ta dinga ṭhalaihai; khawvêl danglam zinga khawm danglam ve ngai lo, ei Lalpa Isu Krista hming thienghlim hmingin lâwmna kut changtieng ka pêk cheu. Chibai vochuom leh! 

Ka ṭhalai chanpui dittakhai, ka hming lam meua mi ṭawngṭai pek hlaktuhai. In kuoma hin ziek nuom tamtak nei lang khawm, bul zûk ṭan dân ding ka va thiem naw deh. 

Awleh, Kristien ṭhalai pâwl rawngbâwlna hi rawngbâwlna pawimawtak, inthlada thienglo, vânglai huna rawngbâwlna hlutak a nih ti ei hriet thar ka nuom. Hi rawngbâwlnaa ṭhang ve theia ei um lei hin Pathien kuoma lâwmthu hril theinghil ngai nawng ei tiu. Mihriem dâna kawppui la hung nei ve ngei hun hung um a ta, insûng mawphurna po po ei liengkoa innghat tang a ta. Nau le te haiin mi chîmbuoi zing bawk tang an ta. Chu pha chun nuom hle inla khawm ei ṭhang thei ta naw hun a la um ngei ding a nih. Chuong thil a tlung hma khawm chun, taksa bawrsâwmna leiin am a nih. Insûng rokhâwlna in a mi tlâkbuok lei khawma ei ṭhang thei naw thut hun hung um thei ngai a nih. Annawleh, thiem inchûkna insâng lem hnawt leiin ei ṭhang thei naw hun a um thei bawk a nih. Chuleiin, hieng thilhaiin a mi tlâkbuok hma, tuta hun ṭha ei nei poa hin âm takin, ei theitawpin ṭhalai rawngbâwlna ah  inhmang thar inla ka nuom, nakie ei insîr nawna dingin...

Diktak chun maw, ei ṭhang loa ṭhalai pâwlin, INDEPENDENT MEMORIAL, ei kohran hlapui an rem dup dup dâm. Âwm a kut changtieng sie meua un le khun taka K.Ṭ.P Hlapui an sak dâm hi ei ngai a ngam chie am? Ei inthiem am ie... ? Independent Kohran ṭhalai ni ve si chun; "Ka ṭhangnaw chun Lal lung a kim thei nawh. An inpâkna rimawia Vân mipuihai lunglâwm a kim nawh", ti lungril putin ei ṭhang ve hrâm hrâm hlak ding a nih. Hlasak ei thiem êm leia ṭhang ve ei ni naw ti chu mî khawmin an hriet. Ei ṭhang naw chun a kim nawa, ei ṭhalai ei kimna ding chun ei ṭhang ve a ṭul a nih. Hla tienga rawngbâwlna chau niloin, kawng dang danga rawngbâwlna ah khawm ṭhang ve zing hlak ei tiu. Nang le kei ei ṭhang leiin ṭhalai en nuomum tak ei ni hlak a nih. 

Krista ta dinga ṭhalaihai, ei hriet dinga pawimaw em em chu tulai ṭhangthar thenkhatin Pathien thu le rawngbâwlna an fepui dân hi a nih. Mi nêka thlarau chang insâng bik, hlim bîk angin an inlanga. Anni hai chu pâwl insiemin Pathien thu le hlaa inpawlkhâwmna an nei hlaka. An hlima, inhawi khawm an ti thei hle. Thil ṭha tamtak khawm an thaw ve hlak. Amiruokchu, hieng ang mîhai hi Kohran huong sûnga um an pei ta ngai nawa, Kohran thuoituhai dîp phâk nawna zalên taka um an nuom lem rawp hlak. An thu fepui dân andik naw tia ka sawisêl ni lem loin; Pathien thutak lampui a'nthawka pethmang in, thuring inchûktirna indiklo tû tu an um hlak leiin hieng ang thila hin ei fîmkhur seng ka nuom a nih. Kohran fethlenga rawngbâwlna le, a huong suonga rawngbâwlna hi a himtak a ni ti hre zing hlak ei tiu. 

Kristien ṭhalaihai hi Kohran le khawtlânga khawm mawphurna lientak ei nei a. Khawtlânga siet-ṭhat tuok an um a; ṭhangpui ngai an um chun, Kristien ṭhalai ei ni ang takin pênsuok ei ta, ei theina kawnga ṭhangpuina kut insuoin. Ei nunze mawi, pi-pu tlawmngaina vawng hringtu ni tum tlat hlak ei tiu. Mithi in lêngkhâwm, khawvar le thlân cho huna, suonlam siema mâni inluma lo intawmlum el hi Kristien ṭhalaihaiin ei thaw ngai lo ding. Thil inzakumtak a nih ti hi ei hriet tlat nuom a um. Chun, fena nei le inzin nikhuoah, ṭhangpui ngai le sawmdawl ṭul mi an um chun, ṭhangpuina pe dingin ei kut suk sei ei ta. Krista sipai ei ni ang takin ei nuna mi'n Krista hmel an hmu theina dingin nundân mâwi le hawihawm takin chetzie ei inlangtir lem hlak ding a nih. Hieng thil hote anga inlang, mi nuna thuhriltu ropuitaka inchang thei thil ei thawhai hin Krista hmel ei sukmâwi hlak a nih. 

Kohran le khawtlânga theitâwpa inhmang dinga ei infui zing lai hin; khawvêl thiemna hnawta ei intlansiekna khawm hi ei ngaitha lo ding thil a nih. Kohran le khawtlâng thila mi ṭangkai tak, insûng sina sawrtheilo ṭhalai ni pal hlau rawi ei tih. Thiem inchûkna kawnga khawm mî hnung hnawtin um tum naw mei niu. Chuong a ni naw chun; ei hun hmang thiem naw leia hunṭha tam tak ei bâwpel hai kha, ei nu le pahaiin kohran le khawtlâng thila ei inhmang nasat lei tiin mi mâwsie lem hlau rawi an tih. Chu pha chun ei Kohran; ei ṭhalai hmel a sie hlak a ni ti hrein, hlawtling ngei dingin thiem inchûkna kawnga khawm ṭhang fan fan hlak ei tiu. Lalpa malsawmtlak ṭhalai ni ngei dingin. Thlarau le taksa inkal lovin aw... 

Khawvêl changkângna mil in fâkzawng dân khawm a hung danglam pei a. Zân huna sinthaw khawm ei hung um pei tah. Mi ṭhenkhat chu inkhâwm hman lêk loa hun tam lem sina buoi le, inchûkna thil leia inkhawm ûksak hman lo khawm um thei ngai a nih. Kohranpui inkhâwm zât ei lo inkhâwm thei naw a ni khawmin, Kohran ṭhalai inkhâwm le Pathienni inkhâwm bêk hi chu ngaipawimaw hrâm hlak ei tiu. Inkhâwm taima hai hi an fel bîk êm leia inkhâwm an ni naw a. Pathien hnai hrâm hrâm an tuma, hrâtnaw sa sa khawmin Biekin an pan ṭâwk ṭâwk hlak a ni ti hre tlat ei tiu. 

Tulai ṭhalai khawvêl letliem tieng hi hang thlîr nawk inla. Ṭhalai haiin ei inlau tak pakhat chu 'ṭhing' ni hi a ni ngei ka ring. Mî in ṭhing an mi ti inlauin ei nun a buoi zoa, inlang changkang tumin ei phâk naw sa sa'n ei inban ṭâng ṭâng hlak a ni hi maw? Hi lemchang nun hi sawl um ve tak niin ka hriet. Anle ṭhing ti hi iengtinam hrilfie ei ta? Hrilfie dân kawng tamtak um thei a tih. Sil le bil inthuom dân am a nih. Khawvêl changkângna zûlzuia ei hringnun ei herrem phâk ve naw lei ringawt in am a nih. Restaurant changkâng tak le hmun inlar deua ruolhai le lêng thawvengna thlalâkhai, instagram a kâpkai ding ei nei ve naw lei dâm. Annawleh, mi ṭhenkhathai angin ei inchûk insâng ve naw a. Motor nal le manto, thuomhnaw branded tak tak ei nei ve naw lei ringawtin ṭhinga inngai el nawng ei tiu. Khawvêlin a ingaisang chu; mâni nina anga inlang ngam, lemchangna nun thiem ve lo, nun tlâwm le indik taka inlangsuok ngamhai hi an nih. Krista neitu ṭhalai an ṭhing ve thei ngai nawh!

Anle, hringnun hi iengtinam ei lo thlîr ve hlak a? Nundân thiem intak  ti châng ei nei ve hlak ngei ka ring. Nang le kei chau ei ni nawh, Inpâkna hla ziektu khawm a ni ve tho a nih. Mi rilohai nun a en châng chu a sirbi an phet ve vâng vâng hlak a ni kha maw. Anachu, a tâwpna chu Pathien hnaia um hi a ṭhatak a ni ti chu a hung hmu suok a nih. Khawvela lal ropuitak Solomon meu khawmin, 'teplo hai teplo' a ti thlâwt el a ni kha! Hnuoirama mihriemin nun inhawitirna dinga ei suongtuo hlak po pohai: zu le sa, nuhmei pasal thil, hausakna, ropuina, varna, hming inthangna le thilthawtheina hai po po khawm a chên naw iengkhawm a um nawh. Mihriem duthusâm ram chu a pal kim hne hle el. Sienkhawm, a tâwpa a thil hmu suok chu ieng am a na? "Pathien ṭî la, a thupekhai chu zâwm rawh,"  (Thuhriltuhai 12:13) ti hi a nih. Chuleiin, khawvêl nun inhawitirna, inlârna le hming inthangna, ropuina tehlem hai hnawtin ei nun mi sukbuoi naw sien. Kristaa rawngbâwlna chanvo ei chang ve hi hlen tum tlat lem ei tiu. "Dema chun tulai khawvêl hi a ngainat leiin a mi mâksan tah a" (2 Timothy 4:10) tia ei um ve naw na dingin. 

Hringnun chungchâng ei hril si le tlawmte la zuk hril sa inla, tulai ruolthar tamtak natna inlâr pâwl tak chu 'depression' an ti hi ni dingin ka ring. Nun ruok ngawi ngawiin ei inhriet hlaka. Ei sûng le kuo, ruolṭhahai khawma ei nun an mi hrietthiem pui naw chang tam tak a um hlak. Mîlaia inzêl ve dingin inzakna le inthiemnawna suol in a mi man tlat bawk si. Mâkhat chauin nun maltakin ei uma. Mâni ingaisietna'n hun ei hmang zo a. Hnuoi mihriem hieng zozai lai hin ka nun mi hrethiemtu le mi hmangaitu reng an um ta nawh. Ruolṭha le hmangaituhai khawmin an mi ṭinsan zo taa. Ka ta dingin dam hi iem hlawkna a um a? tiin inngaisietna nun in a mi tuom vêl hlak a. A tâwpa chun ei hringna hiel khawm thlâkhla zo ta loin mâni inthat nuomna chen ei ngaituo châng a um rawp hlak a nih. Chuong ang nun tawpna ding ei ngaituo lai zing chun, 'Isu'n a hmangai che!' ti thu hi vawikhat chau khawm ngaituo thar nâwk hram inla ka nuom. 

A mi hmangaina leiin, nasatakin a lungngai a, a thlan thisen ang hielin a far a. Saruok ngatin siel angin an sâwi vêl a. Vuok thiduk in a um, hling lukhukum an inkhum a, a hmaia chil an sâk a, hmusittakin an sawisak a ni kha tie maw. Chu chau niloin, thing Kraws ah an khai kâng a. A kut le ke an kil a, nasatakin an chêksâwl a. A tâwpa chun a nâka feia sun in a um a. 'A kin tah!' tiin a thlarau an thla ta a nih. Aw ṭhalai, dâwn chieng rawh! 

Chuongang êm a rinumna chu nang le kei chun ei tuor naw  annawm maw? Amiruokchu, Hmangaitu Krista chun chuong po po chu a tuor a. Misuolhai a mi hmangaina leiin a nih a tuor chu. Nang le kei a mi hmangaina leiin..., Krista'n hieng po po ei ta dinga a tuor muolsuo hnung khawmin  hmangaitu neilo angin ei inngai zing el ding am a nih? 

Hang ngaituo ta, hi hnuoia ngei khawm hin hmangaitu tam tak i nei annawm. I intângna khurthim a'nthawka ṭhuoisuok ding che'n an inpei zing a nih. I natna tuorlai hmêl an hmunaw lei chau a nih. Ṭhangpuina zawngin i râwl nei po poin hang kheksuok hrim ta. I beidâwng râwl hrein hmangaituhai hung inlang ngei an tih. 

I lungzing a kuoma tlun la (2)

Ama'n lo thangpui ngei a ti che.

A sei deu tah a chu hi thu hi ka la ziek sa nuom rawp. Kohran le ṭhalaia active takin ei inhmanga, chanvo inzaum tak tak ei chang lei el hin mî neka fel bîk, tlin bîk êm êma inngaina hi mihriemah a um thei leiin fîmkhur hlak ei tiu. Chu chu chapona ṭium tak a nih. Eini anga inkhâwm ve zen zen lo, a khotlâng a'nthawka mi thlirtu ṭhalai thenkhat hai hin ei inkhâwm taimak le, ṭhalaia ei inhmang nasat lei ringawt hin an mi ngaisang bîk naw tawp el. Ei nuna hmangaina a pârsuok naw tlat leiin, 'Mit rawngbawl ringawt, sûm tui pailo', tiin an mi hmu hlak lei khawm ni mei a tih. Chuleiin, ei nun le hlimthlaa hin mi dam hai sien la, mîhai inhnar thei khawpin ei nun hring sien, eini lai ṭhang ve an inhâwk ve ngei hlak ding a nih. Thu chau hi a huntâwk naw a. A tak ram, thutak nunpuina hi a nih mihaiin ei nunram an mi tiemna hlak chu. Krista ta dinga ṭhalai; fimkhurtakin aw, Kristien fimkhurtakin... 

Chun, ei inchûk insângna le ei thiemna hai hin mi khêng chîng ngai naw inla ka nuom. Ei thiemna hriem hin mî hliem naw raw seh. Eini anga hamṭhatna dawng ve phâk lohai chunga hmusitna inlangtir ngai naw bawk ei tiu. Mî tukhawm hmusit dingin Pathienin malsawmna'n a min thuom nawh. Mî a pasiet lei am a nih. Midang a phâk zo naw lei ringawt lem chun hmusit ngainaw nawk zuol inla ka nuom. Pathien mita  angkhat seng ei ni a, inzatuo seng ei tiu. Khawvêl mita chun mî ditsak le thlîr bîk khawm ei lo ni el thei. Amiruokchu, malsawmna ei dawng bîk lei elin mî chungthlâk chîng ngai naw hram ei tiu. 'A felna hlingin mî a sun ve ngai nawh!' ti ang khan, eini khawm ei felna, ei taimakna, varna le thiemna, tlawmngai a le ṭhahnem ei ngaina dâm. Ei inkhawm taimakna, hlaksak le solfa ei thiem bîkna hai hin mî sun pal a tih ti inlau a um hle. Krista thisena indin Kohran huong sûnga hin ei renga ei damtlângna hi ngaituo pawimaw hrâm hlak ei tiu. Mi hausa le pasie angkhata siemtu chu Pathien a ni si a. Chu intluktlângna chu Kohran lai mawitakin inlang sien. A nei le neilo, a thiem le thiemlo indaidanna um lul naw raw seh. Jerusalem Templea puonzar chu an thlêr ta si a... 

Kohran chungchâng thu khawm hi ka la hril sei met nuom chu a nih. Kohran hi miṭha le mifelhai chau umkhawmna hmun a ni bîk nawa. Mi ṭawphnawk le hrâtnawhai, lungrilna le nguihai enkawlna. Thlarau le taksa damna an changna hmun an lo ti hlak ang khan. Nun chau beidawng haiin damna an changna hmun ni mawl raw seh. Chu ding chun nang le keiin mawphurna ei nei a. Ṭhalai têlpui khawmin hmadawm lientak ei nei a ni ti hrezingin kal chawi pei ei tiu. 

Chuong lai zing chun, Kohran hin mi tamtak sawiselna le hrilsietna a tuok hlak a. Ṭhuoituhai khawm nasataka hrilsiet in an um rawp hlak. Ni e, Kohran ro-inrelbawl dân khawm a fel-fai zo nawna um hlak a ta. Lunghnuolna ding thil khawm tamtak um hlak ngei a tih. Amiruokchu, Kohrana rorelna khâwl cheltuhai hi an tlîn bîk em lei a ni nawa. An chunga mawphurna pêk ang peiin an phura, 'Pathien hring chu ei awi leiin, sin ei inrima; ei thaw ve hram hram a nih, (1 Timothy: 4:10) ti lungril putin an thaw ve hrâm hram lem a nih. Kohrana roreltuhai khawm mihriem famkimlo anni ve a, suksuol theilo mihriem anni bîk naw ti hre zingin, mi ṭhenkhathai thawdân ang niloin ṭawngṭaipui lem hlak ei tiu. Rawngbawltu dinga Kohran fethlenga Pathien hrieknâlhai ngat lem hi chu inzatak pumin, hrietthiemna mita ei en ka nuom a nih. An tlinnawna le felnawna inlang lien vieu hlak sien khawm, Saula chunga lal David lungril ang put mî ṭhalai ni tum hrâm hlak dingin ei inngen mawl mawl ni raw seh. 

Ziektu ropui Mafaa Hauhnar khawmin, Kohran chungchang chu hieng hin a lo hril ve. "Kohran hi Nova lawng ang deu a ni a. A sûng chu ṭawphnawkin rim sie hle hlak sien khawm, a puotienga tuilien insawk but but, thlipui le ruopui hrang vêlna hai le khaikhin chun a him lem em em a nih." A ni ngei, khawvel suortui insawk but but kâra lêng nêk chun, Kohran huong sûnga chêng chu ei ta dingin a him lem hle a nih. Kohran lu chu Krista a ni si a... 

A tâwpna tak dingin, Diamond Jubillee mi thuoitlung tu ei Pathien chau chu ropuitak sien. Ropuina le chawimawina chu midangin inchu ve ta naw hai sien la. Ama chau hi a nih a chang tlâk chu! Chatuonin..., chatuonin... Amen! 

Riekmaw Cabin

24th Jan 2022